“دادگاى فیدراڵى خۆى یاسایی نییه‌ ئیتر ئێمه‌ چۆن پابه‌ندبین به‌ بڕیاره‌كانیه‌وه‌”

SNN
وته‌بێژى حكومه‌تى هه‌رێمى كوردستان رایده‌گه‌یه‌نێت، ئه‌گه‌ر به‌غدا ئاماده‌بێت 1%ى نه‌وتى به‌سره‌مان پێبدات ئێمه‌ ئه‌و شاره‌ ئاوه‌دان ده‌كه‌ینه‌وه‌، ده‌شڵێت: “دادگای فیدراڵى دادگایه‌كى نادروسته‌ ئیتر چۆن ئێمه‌ ده‌توانین پابه‌ندبین به‌ بڕیاره‌كانیانه‌وه‌”.

جوتیار عادل وته‌بێژى حكومه‌تى هه‌رێمى كوردستان له‌ نوێترین چاوپێكه‌وتنى ته‌له‌فزیۆنیدا رایگه‌یاند، “لە ساڵی 2003 واته‌ لەدوای دامەزراندنی عێراقی نوێ تائێستا، ئێمە خۆمان بە بەشێک لە عێراق دەزانین. لە ساڵی 2004وە حکومەتی هەرێم ساڵانە تەنیا 5% لە هەموو داهاتی عێراق وەرگرتووە”.

وتیشى: “پێش شەڕی داعش رێککەوتنمان لەگەڵ عێراق هەبووە بڕی 550 هەزار بەرمیل نەوت رۆژانە رادەستی بەغدا بکەین لە بەرامبەر پشکی 17%ی هەرێم، بەڵام حکومەتی ناوەند پابەند نەبوو، پاشان پشکی هەرێم کەمکرایەوە بۆ %12.67 بەڵام ئەوەش هەر بەردەوام نەبوو و کێشە دروستکرا”.

له‌ به‌شێكى ترى قسه‌كانیدا وته‌بێژى حكومه‌تى هه‌رێم ره‌خنه‌ له‌ حكومه‌تى ناوه‌ند ده‌گرێت و تۆمه‌تباریده‌كات به‌ هاوبه‌شیپێنه‌كردنى له‌ پاره‌ى داهاتدا و ئه‌وه‌شده‌خاته‌ڕوو، “تەنانەت ئەو قەرزانەی عێراق لە ئاستی ناوخۆو دەرەوە دەیکات پشکی هەرێمی لێنادات”.

له‌باره‌ى راده‌ستكردنى نه‌وت جوتیار عادل ئاماژه‌ به‌وه‌ده‌كات، “هەرێم پابەندیەکانی بەرامبەر حکومەتی ناوەند جێبەجێکردووە سەبارەت بە ناردنی نەوت، ئێمە چۆن 550 هەزار بەرمیل نەوت بە بێبەرامبەر رادەستبکەین، بەڵام ئەوان پشکی هەرێم نەنێرن، بابەتەکە زۆرتر سیاسیە نەک هونەری و یاسایی”.

به‌ وته‌ى وته‌بێژى حكومه‌تى هه‌رێم، “دەستور مافی فرۆشتن و وەبەرهێنانی نەوتی به‌ هه‌رێم داوه‌، به‌ڵام بەبێ رۆچونە ناو وردەکاریەکان”.

ئه‌وه‌ش روونده‌كاته‌وه‌، “ئەگەر بەراورد بکەین لە نێوان رێژەی 5%ی هەرێم و رێژەی 95% کە عێراق بۆی دەمێنێتەوە، ئەو داهاتە گەورەیە نەتوانراوە فەراهەم بکرێت بۆ دابینکردنی خزمەتگوزاری و بنیاتنانەوە، بە ئاشکرا گرفتەکانی خەڵکی (بەسرە، سەماوە و ناسریە) دەبینرێت”.

له‌باره‌ى یاساى نه‌وت و غازى عێراق جوتیار عادل ئه‌وه‌ش روونده‌كاته‌وه‌، “رێککەوتین لەسەر دەرچوونی یاسای نەوت و غاز، مسۆدەکەشی تەواو بوو، وتمان ئێمە پابەندین بە یاساو دەستورەوە، بەڵام بە داخەوە دەرچوونی یاساکە دواخرا، لایەنێک بە تەنها هەستا بە گۆڕینی ناوەڕۆکی یاساکە و دەسەڵاتەکانی هەرێمی لە مسۆدەی یاساکە لابرد”.

زۆر كات باس له‌وه‌ده‌كرێت هه‌رێم نه‌وتى خۆى به‌ ئیسرائیل ده‌فرۆشێت، له‌و باره‌یه‌وه‌ وته‌بێژى حكومه‌تى هه‌رێم ده‌ڵێت: “تۆمەتی فرۆشتنی نەوتی هەرێم بە ئیسرائیل بێ بنەمایە، ئێمە ناتوانین نەوت بفرۆشین بە هیچ وڵاتێک، مامەڵەی هەرێم لەگەڵ کۆمپانیاکانی بواری نەوت و غازن نەک وڵات”.

له‌باره‌ى دادگاى فیدراڵیشه‌وه‌ وته‌بێژى حكومه‌تى هه‌رێم ئه‌وه‌ده‌خاته‌ڕوو، “ئێمه‌ کێشەمان لەگەڵ بنەمای یاسایی بوونی دادگای باڵای فیدراڵی هەیە، ماددەی 92 دەستور ئاماژە دەدات بەوەی دەبێت حکومەت پێکبهێنرێت و ئەندامەکانی دادگای فیدراڵی دیاریبکرێن بەپێی یاسایەکی دەستور کە تا ئێستا ئەو یاسایە دەرنەچووە، ئەم دادگایە لەسەر بنەمای بریاری ژمارە 30 حاکمی سەربازی (پۆل برێمەر) بنیاتنراوە. بڕیارەکانی دادگای فیدرالی دروست نین، هیچ یاسایەک نیە بۆ ئەو دادگایە، ئیتر چۆن ئێمە دان بە یاساکانیدا بنێین، ئەگەر دادگای باڵای فیدرالی دەستوریە، ئێمە پابەند دەبین بە هەموو بڕیارەکانیەوە بەڵام دادگای فیدرالی کێشەی دەستوری هەیەو بە پێی دەستور دانەمەزراو و پابەند نابین بە بڕیارەکانیەوە”.

به‌ وته‌ى وته‌بێژى حكومه‌تى هه‌رێم، “کۆمپانیای سۆمۆ پێکهاتەکەی مەرکەزیە، ئەم پێکهاتەیە هی پێش ساڵی 2003 یە واتە هی نیزامی پێشووە، هاوبەشی بە پێی بنەماکانی دەستور تێدا نییە و مەرکەزیانە بڕیار دەدات”.

جوتیار عادل روونیشیده‌كاته‌وه‌، “ئەگەر بەراوردی بەسرە بە هەرێم بکەین، بەسرە 95% داهاتی عێراق پێکدەهێنێت، بەڵام بە داخەوە هاووڵاتییەکی بەسرە ئاوی شیرین نییە بیخواتەوە، ئەگەر لە 1% نەوتی بەسرەمان بدەنێ ئێمە بەسرە ئاوەدان دەکەینەوە، حکومەتی عێراقی شکستی هێناوە لە بنیاتنانی دەوڵەت، بنیاتنانی پارێزگاکان و پێشکەشکردنی خزمەتگوزاری”.

له‌ كۆتایی قسه‌كانیدا وته‌بێژى حكومه‌تى هه‌رێم ئاماژه‌ به‌وه‌شده‌كات، “دەبێت بەغدا هەمیشە بزانێت، داخستنی دەرگاکان لە هەرێم چارەسەر نییە، چونکە بەدیلمان هەیە، ئێمە سەددام حسێن توانای نەبوو بەسەرماندا ئیتر چۆن ئەمان دەتوانن گەمارۆمان بخەنە سەر”.