قەڵایەكی دوو هەزار ساڵی بووەتە ناسنامەی ناوچەیەکی هەرێم

SNN- عەلی حەمە سەعید

هاوشێوەی زۆرێك لە ناوچە جیاوازەكانی كوردستان، ناحیەی خورماڵی سەر بە پارێزگای هەڵەبجەش، خاوەنی قەڵایەكە كە مێژووەكەی بۆ زیاتر لە دوو هەزار ساڵ پێش ئێستا دەگەڕێتەوە.

قەڵاکە لەڕووی ئابووری – سیاسییەوە گرنگی خۆی هەبووە لە قۆناغە جیاوازەكانی مێژوودا و ئێستاش بووەتە ناسنامەیەك بۆ خورماڵ.

قەڵای خورماڵ كە دەكەوێتە بەشی ڕۆژهەڵاتی ناحیەی خورماڵ مێژووی دروستكردنەكەی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی حوكمڕانی ساسانییەكان و بەهۆی ئەوەی ئەو قەڵایە لەو سەردەمە كەوتووەتە سەر سنووری عوسمانییەكان و سەفەوییەكان، ڕۆڵی هەبووە لە یەكلاییكردنەوەی زۆرێك لە شەڕە مێژووییەكانی نێوان عوسمانییەكان و سەفەوییەكاندا ڕۆڵێكی كاریگەری بینیوە.

شوان محەمەد، دكتۆرا لەبواری شوێنەوارناسی بەSNNی ڕاگەیاند: بەڵگەی مێژوویی و شوێنەواریی گرنگمان لەبەردەستدا هەن دەیسەلمێنن كە مێژووی قەڵای خورماڵ دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی حوكمڕانی ساسانییەكان، هاوكات شێوازی دروستكردنی دیواری قەڵاكەش لەگەڵ ئەو سەردەمەدا زۆر لەیەكەوە نزیكن، بۆیە لەساڵانی 631 تا 651 ی پ. ز ساسانییەكان بە دیارییكراویش لە سەردەمی حوكمڕانی (یەزەگورد)ی كۆتا پاشای ساسانییەكان لەم ناوچەیە حوكمڕان بوون و سودیان لەو قەڵایە وەرگرتووە.

ئاماژەی بەوەشكرد، قەڵای خورماڵ لەڕووی مێژوویی و شوێنەواریی و سیاسیی و ئابورییەوە، لە سەردەمە جیاوازەكانی حوكمڕانی میرنشینە كوردییەكان و سەردەمی عوسمانییەكاندا ڕۆڵێكی گەورە و گرنگی هەبووە، بەڵام بەداخەوە لە ئێستادا ئەم قەڵایە فەرامۆشكراوە، هەندێكجاریش بەهۆی نەبوونی هۆشیاری شوێنەوارناسی هەوڵدراوە كە ئەم شوێنەوارە مێژووییە لەناو ببرێت.

ئەو شوێنەوارناسە ئەوەشی وت: “حكومەتی هەرێم دەتوانێت لەڕێگەی دابینكردنی بودجەیەكی زۆر كەمەوە ئەم قەڵایە بكاتە شوێنێكی گەشتیاری لە ڕێگەیەوە داهاتێك دەستبخات و بەو داهاتە كاری نۆژەنكردنەوەی بۆ بكات،  لەمەترسی لەناوچوون بیپارێزێت، بۆیە ئەگەر ئەم فەرامۆشكردنە بەمشێوەیە بەردەوام بێت، لە چەند ساڵی داهاتوودا شوێنەوارە مێژووییەكانی ناو قەڵاكە بەتەواوی لەناودەچن”.