خانەنشینێک لە نۆوەری وەرگرتنی مووچەکەیدا
SNN
بڕیارەکەی بەغدا بۆ بەرزکردنەوەی نرخی دۆلار گورزێکی دووسەرە لە مووچەخۆران دەوەشێنێت؛ هاوکات لەگەڵ کەمبوونەوەی بەهای راستەقینەی مووچەکانیان، شەپۆلێکی گرانی لە بازاڕدا کەلوپەل و پێداویستییە سەرەکییەکانیان لەسەر گران دەکات.
بڕیارەکەی بەغدا و گۆڕانکاری لە نرخی دۆلار
ئەنجوومەنی وەزیرانی عێراق لە کۆبوونەوەی خۆیدا بڕیاریدا بەهای دینار بەرامبەر بە دۆلاری ئەمریکی داببەزێنێت، بە جۆرێک لەمەودوا بەهای هەر دۆلارێک لە 1300 دینارەوە بۆ 1500 دینار بەرز دەکرێتەوە. بەپێی ئەم هاوکێشەیە، هەر مووچەخۆرێکی حکومەت بە رێژەی 15.15% بەهای راستەقینەی مووچەکەی لەدەستدەدات، لە هەمان کاتیشدا بە رێژەی 15.15% نرخی کەلوپەل لە بازاڕەکاندا لەسەری گران دەبێت، بەمەش فەرمانبەران دوو جار رووبەڕووی زیانی دارایی دەبنەوە.
لێکەوتەی دارایی لەسەر مووچەی 500 و 750 هەزار دینار
ئەگەر فەرمانبەرێک مووچەکەی 500 هەزار دینار بێت، پێش بڕیارەکە مووچەکەی یەکسان بووە بە 379 دۆلار، بەڵام بەپێی نرخی نوێ دەکاتە 329 دۆلار، بەوەش 50 دۆلار زیانی پێدەگات کە دەکاتە 76 هەزار دینار. هاوکات ئەو فەرمانبەرەی مووچەکەی 750 هەزار دینارە، بڕی 111 هەزار و 500 دیناری لێ دەڕوات کە دەکاتە زیانێکی 75 دۆلاری لە بەهای گشتیی مووچەکەی.
زیانی مووچەکانی یەک ملیۆن و دوو ملیۆن دینار
ئەو مووچەخۆرانەی بڕی یەک ملیۆن دینار وەردەگرن، پێشتر مووچەکەیان بەرامبەر بە 758 دۆلار بووە، بەڵام ئێستا دەبێتە 658 دۆلار و بە بڕی 100 دۆلار زیانیان پێدەگات کە دەکاتە 152 هەزار دینار. بە هەمان شێوە، ئەو فەرمانبەرانەی مووچەکەیان دوو ملیۆن دینارە، بەهای زیانەکەیان دەگاتە 304 هەزار دینار، ئەمەش یەکسانە بە لەدەستدانی 200 دۆلار لە کاتی گۆڕینەوەدا.
جیاوازیی نرخی فەرمی و نرخی بازاڕی ئازاد
ئەم زیانانە بەپێی نرخی فەرمی هەژمار کراون کە جیاوازییەکەی 20 هەزار دینارە، بەڵام پێشبینی دەکرێت زیانی راستەقینەی فەرمانبەران لەوەش زیاتر بێت؛ چونکە لە چەند مانگی رابردوودا بەردەوام بەهای 100 دۆلار لە بازاڕدا لە نێوان 153 بۆ 156 هەزار دینار مامەڵەی پێوەکراوە، ئەمەش جیاوازییەکەی لەگەڵ نرخی فەرمی دەگەیاندە 21 بۆ 24 هەزار دینار، لە کاتێکدا لە ئێستادا ئەو جیاوازییە لە نێوان 13 بۆ 15 هەزار دیناردایە.
زیانی یەکەم؛ ناچاری لە گۆڕینەوەی دینار بۆ دۆلار
زیانی یەکەمی مووچەخۆران لە کاتی وەرگرتنی مووچە بە دینار و گۆڕینەوەیدا دەردەکەوێت، بەوپێیەی هاووڵاتییان لە هەرێمی کوردستان ناچارن لە کاتی کڕینی پێداویستییە گرنگەکانی وەک ئۆتۆمبێل، خانوو، مۆبایل و کەلوپەلی کارەبایی مامەڵە بە دۆلار بکەن، ئەمەش وادەکات لە کاتی کڕینی دۆلاردا بەشێکی بەرچاو لە پارەکەیان بەهۆی جیاوازیی نرخەوە لەدەستبدەن.
زیانی دووەم؛ شەپۆلی هەڵاوسان و گرانی لە بازاڕدا
زیانی دووەم بەهۆی گرانبوونی راستەوخۆی سەرجەم کەلوپەل و خۆراکەوە دروست دەبێت، لە ئامێرە ئەلیکترۆنییەکان و ئۆتۆمبێلەوە تا دەگاتە رۆن، ئارد و پێداویستییە رۆژانەکان. لەبەر ئەوەی بانکی ناوەندی 100 دۆلار بە 152 هەزار دینار دەداتە بازرگانان، کاڵا هاوردەکراوەکان بە رێژەی 15.15% گران دەبن، بەم شێوەیەش مووچەخۆرانی حکومەت بەهۆی وەرگرتنی مووچەکانیان بە دینار، دوو هێندە رووبەڕووی لێکەوتەی نەرێنیی ئەم بڕیارە دەبنەوە.
