ئەلمۆنیتەر: ئیسرائیل لەژێر فشاری ترەمپدا ناتوانێت هیچ بۆ پاراستنی کوردەکان بکات

SNN

ئیسرائیل نەک تەنها نیگەرانە لەوەی ڕێککەوتنی ئاگربەستی نێوان دیمەشق و هێزەکانی سووریای دیموکرات  ( هەسەدە)، ڕکابەرە دێرینەکەی کە تورکیایە بەهێزتر بکات، بەڵکو دەترسێت ئەم هەنگاوە پێگەی ئەحمەد شەرع، سەرۆکی نوێی سووریاش لە ناوچەکەدا قایمتر بکات. ئەم ڕێککەوتنە لە کاتێکدایە کە کاریگەریی هەرێمیی تورکیا ڕوو لە زیادبوونە و ئەمەش بۆ ئیسرائیل جێگەی مەترسییە.

ترەمپ سەرسامە بە “پیاوە بەهێزەکەی” دیمەشق

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، ڕۆژی سێشەممە دوای پەیوەندییەکی تەلەفۆنی لەگەڵ ئەحمەد شەرع ، بە ئاشکرا ستایشی کرد. ترەمپ لە کۆنفرانسێکی ڕۆژنامەوانیدا وتی: “سەرۆکی سووریا زۆر بە سەختی کار دەکات، پیاوێکی بەهێز و توندە.” ترەمپ ئاماژەی بەوەش کرد کە هەرچەندە شەرع “سیڤییەکی سەختی هەیە”، بەڵام ناتوانیت لە شوێنێکی ئاوەها “کوڕێکی کۆرسی گۆرانیبێژ” دابنێیت. ئەم قسانە وایکردووە ئیسرائیل بترسێت کە فشاری واشنتۆن بۆ ڕێککەوتن لەگەڵ دیمەشق زیاتر بێت.

ڕێککەوتنە 14 خاڵییەکە؛ کوردەکان چییان بۆ مایەوە؟

لایەنە سوورییەکان دووپاتیان کردەوە کە پابەندی ڕێککەوتنێکی 14 خاڵین. بەپێی ئەم ڕێککەوتنە، کۆنترۆڵی ناوچە فراوانەکانی ژێر دەسەڵاتی هەسەدە دەدرێتەوە بە هێزەکانی حکومەتی سووریا. لە بەرامبەردا، کوردەکان تەنها دەسەڵاتێکی کارگێڕیی ناوخۆیی زۆر سنوورداریان بۆ دەمێنێتەوە. ئەم گۆڕانکارییە دوای ئەوە هات کە لە سەرەتای ئەم مانگەدا پێکدادان لە حەلەب ڕوویدا و هێزەکانی حکومەت بە خێرایی بەرەو باکووری ڕۆژهەڵات پێشڕەوییان کرد.

شەرع بووەتە “براوەی” جەنگەکە

ئەم ئاگربەستە پێگەی شەرع لەسەر زەوی بەهێز دەکات و دەیخاتە ڕیزی براوەکانەوە. پشتیوانیی ترەمپیش بۆ ئەم ڕێککەوتنە نیشانەی ئەوەیە کە واشنتۆن پێی وایە دیمەشق دەتوانێت جێگەی کوردەکان بگرێتەوە لە شەڕی دژی داعش. ئەمەش گۆڕانکارییەکی گەورەیە، چونکە پێشتر ئەمریکا ئەم ئەرکەی تەنها بە کوردەکان سپاردبوو.

گفتوگۆکانی پاریس و میکانیزمی هاوبەش

ڕێککەوتنی کورد و دیمەشق لە کاتێکدایە کە ئیسرائیل و سووریا لە 6ی کانوونی دووەمدا لە پاریس گەڕانەوە سەر مێزی گفتوگۆ. لەژێر چاودێری ئەمریکادا، هەردوولا ڕێککەوتن لەسەر دروستکردنی “ناوەندێکی پەیوەندیی تایبەت” بۆ هاوبەشکردنی زانیاریی هەواڵگری، کەمکردنەوەی گرژییە سەربازییەکان و گەڕان بەدوای دەرفەتی بازرگانیدا. بەڵام هێشتا جیاوازییەکان زۆرن و شەرعی بەهێزکراو ڕەنگە توندتر بێت بەرامبەر ئیسرائیل.

ململانێ لەسەر “چیای هێرمان”

یەکێک لە کێشە گەورەکان پاشەکشەی ئیسرائیلە. ئەحمەد شەرع داوا دەکات ئیسرائیل بە تەواوی لە ناوچەی حەفەز و بەشە سوورییەکەی چیای هێرمان بکشێتەوە. سەرچاوەیەکی دیپلۆماسی بە “ئەلمۆنیتەر”ی ڕاگەیاندووە کە ئیسرائیل ڕەنگە لەسەر حەفەز ڕازی بێت، بەڵام بۆ چیای ستراتیژیی هێرمان تەنها ڕازی دەبێت “ماوەی مانەوەی سنووردار بکات” ئەوەش ئەگەر گەرەنتییەکی ئەمنیی زۆر بەهێزی لە ئەمریکاوە دەستکەوێت.

سەرکەوتنی ئەردۆغان و نیگەرانییەکانی نەتانیاهوو

ئەم ئاگربەستە بۆ ئەنقەرە وەک سەرکەوتنێکی گەورە دەبینرێت، چونکە ڕێگری لە قەوارەیەکی سەربەخۆی کورد دەکات. نەتانیاهوو نیگەرانە لەوەی تورکیا ڕۆڵی لە “دەستەی ئاشتی” غەززەدا هەبێت و دژی ئەوەیە تورکیا هێزی سەربازی لەوێ جێگیر بکات. ڕاپۆرتێکی پەیمانگای INSS لە تشرینی دووەمی 2025 ئاماژەی بەوە کردووە کە ئامادەیی تورکیا لە سووریا، دەبێتە هۆی سنووردارکردنی هێزی ئاسمانیی ئیسرائیل لە ئاسمانی ئەو وڵاتەدا.

کوردەکان؛ هاوپەیمانە دێرینەکان فەرامۆش دەکرێن؟

ئیسرائیل مێژوویەکی درێژی لەگەڵ کوردەکان هەیە، لە ساڵانی 1960ـەکانەوە مۆساد مەشق و ڕاهێنانی بە کوردەکان کردووە و لە 2014ـیشدا نەتانیاهوو پشتیوانی بۆ دەوڵەتی کوردی دەربڕی. هەرچەندە وەزیری دەرەوەی ئیسرائیل، گیدئۆن سار، هێرشەکانی سەر کوردی لە حەلەب بە “مەترسیدار” ناوبرد، بەڵام چاودێران دەڵێن ئیسرائیل لەژێر فشاری ترەمپدا ناتوانێت دەستێوەردانی سەربازی بۆ پاراستنی کوردەکان بکات، بەو شێوەیەی کە بۆ دروزەکان دەیکات. ئیسرائیل هاوسۆزی کوردە بەڵام ئێستا بەرژەوەندییە ئەمنییەکانی لەگەڵ حکومەتی نوێی سووریا لە پێشترن.